Các loại tảo trong ao và biện pháp xử lý tảo hại

Trong ao nuôi thủy sản, tảo đóng vai trò như một ‘lá phổi xanh’ giúp cân bằng hệ sinh thái nước. Có nhiều loại tảo khác nhau, mỗi loại mang đến những lợi ích và rủi ro riêng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm cá và năng suất ao nuôi.

Các loại tảo độc thường gặp

Tảo độc là gì?

Tảo độc là các loại tảo gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến thuỷ sản. Một số loại tảo độc thường xuất hiện trong ao như tảo Lam, tảo Giáp, tảo Mắt,… Các loại tảo này tiết ra chất độc làm hoại tử gan tôm, giảm chất lượng nước và dẫn đến nhiều bệnh khác của tôm.

Tảo lam

Có hai loại tảo lam thường xuất hiện trong ao nuôi là Oscillatoria và Microcytic. Nhìn bằng mắt thường, khi ao tôm xuất hiện với mật độ dày đặc nước ao sẽ có màu xanh, xanh ngọc, nổi váng và có mùi hôi.

Khi tảo lam già, tảo sẽ thải chất nhờn vào nước làm gây tắc nghẽn mang tôm. Hơn nữa, tảo lam cũng là nguyên nhân gây ra các bệnh đường ruột và bệnh hô hấp ở tôm.

Tảo lam sợi                                                                                      Tảo lam hạt

 

Tảo mắt

Tảo mắt có tên khoa học là Englenophyta. Tảo mắt xuất hiện với mật độ dày đặc trong ao chính là dấu hiệu chứng tỏ ao đang bị ô nhiễm chất hữu cơ hay nền đáy ao bị nhiễm bẩn. Đối với những ao có hàm lượng nitơ và photpho cao, tảo phát triển càng nhanh. Đặc điểm của tảo mắt chính là có lông roi trên đầu và mắt có điểm màu đỏ.

Tảo mắt thường xuất hiện trong môi trường nước ngọt, mặn, lợ. Khi mật độ tảo phát triển quá cao, nước trong ao sẽ có màu nâu đen hoặc xanh rau má. Tảo mắt tiết ra chất độc làm hoại tử gan tôm là nguyên nhân gây ra các bệnh như gan tụy cấp, bệnh đường ruột.

Tảo mắt sẽ lấy rất nhiều oxy trong nước, trực tiếp cạnh tranh oxy với tôm. Tôm thiếu oxy, bơi lờ đờ ăn yếu và rất dễ bệnh,…

Hiện tượng tảo tàn làm ô nhiễm nước ao. Tôm ăn phải xác tảo làm tôm chậm lớn ảnh hưởng đến năng suất mùa vụ.

Tảo mắt soi dưới kính hiển vi

 

Tảo giáp

Tảo giáp có tên khoa học Pyrrophyta là nguyên nhân chính gây tình trạng khó tiêu, dẫn đến bệnh phân đứt khúc ở tôm. Tảo giáp còn là yếu tố làm cho tôm nổi đầu về đêm do thiếu Oxy. Tảo giáp phân huỷ tạo ra các chất khí độc hại trong ao nuôi như NH3, NO2,…

Dấu hiệu nhận biết có tảo giáp trong ao tôm chính là khi nước ao bắt đầu chuyển sang màu nâu đỏ, vàng nâu hay màu trà sẫm. Khi quan sát sẽ thấy trong nước có những hạt màu đen lơ lửng, nội bào có gai và có khe ở giữa và độ pH trong ao có tảo giáp thường giao động ngày đêm lớn. Hiện tượng phát sáng vào ban đêm của tảo giáp làm ảnh hưởng đến tập tính sống của tôm.

Ao nuôi tôm bị nhiễm tảo giáp

 

Các loại tảo có lợi trong ao tôm

Trong các loại tảo, phân biệt các loại tảo có lợi cũng là điều quan trọng. Có hai loại tảo có lợi là tảo khuê và tảo lục là hai loại tảo có lợi. Hai loại tảo này không chức độc tố gây hại cho tôm. Nhóm tảo này là sản phẩm sơ cấp, là mắt xích đầu tiên của chuỗi thức ăn tự nhiên, là nguồn cung cấp oxy cũng như nguồn cung cấp thức ăn cho ao nuôi tôm.

Tảo khuê

Tảo khuê có tên khoa học là tảo silic thường được tìm thấy ở rất nhiều môi trường khác nhau. Tảo khuê là loài dị dưỡng, có khả năng sinh trưởng riêng lẻ hoặc tập hợp lại thành nhóm nhưng có khả năng di chuyển hạn chế.

Trong môi trường tự nhiên, tảo khuê có góp phần vào quá trình điều hoà sinh hoá của đại dương. Cũng như nhiều loại khác, tảo khuê hấp thụ carbon dioxide (CO2) và ánh sáng mặt trời để tại ra oxy.

Tảo khuê soi dưới kính hiển vi

 

Lợi ích của tảo khuê

– Tảo khuê chức nhiều protein thiết yếu, giúp tôm phát triển các tế bào cơ thịt cho tôm, giúp tôm phát triển mạnh.

– Tảo khuê chứa nhiều vitamin A, vitamin B-complex và vitamin C. Vitamin A giúp tôm phát triển hệ thần kinh và thị giáp, trong khi đó vitamin B-complex tăng cường sức khỏe toàn diện cho tôm, vitamin C hỗ trợ miễn dịch và chống lại các bệnh thường gặp ở tôm.

– Ngoài ra tảo khuê còn là nguồn cung cấp canxi, magie, kali và sắt dồi dào cho tôm. Các khoáng chất này tăng sự cứng cáp của vỏ tôm, ngăn bệnh mềm vỏ ở tôm.

Tảo lục

Tảo lục thường sống thành tập đoàn bao gồm trùng đơn bào, trùng roi, khuẩn cầu và khuẩn sợi,… sống thành bầy đàn khác nhau. Trong ao tôm thường xuất hiện những nhóm tảo lục như: Chlorella sp.,Scenedesmus sp., Dunaliella sp., Nannochloropsis sp., Oocyctis sp,…

Sự phát triển và sinh trưởng của tảo lục phụ thuộc vào tỷ lệ Nitơ và Photpho trong ao. Tỷ lệ N/P từ 7-14/1 là điều kiện tốt nhất để tảo lục phát triển. Trong điều kiện thuận lợi tảo lục phát triển, nước trong ao nuôi tôm sẽ chuyển sang màu xanh nhạt hoặc xanh sáng.

Tảo lục

 

Lợi ích của tảo lục

– Tảo lục là nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho tôm chứa nhiều acid amin, canxi, kẽm, chất xơ, vitamin và hơn 60% lượng protein. Bên cạnh đó, chủng tảo Chlorella sp còn có khả năng ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn Vibrio.

– Tảo lục là nguồn cung cấp oxy cho tôm. Nhờ quá trình quang hợp, tảo lục lấy CO2 và thải ra khí O2 giúp ao tôm có nhiều dưỡng khí.

– Khi tảo lục chiếm ưu thế sẽ hạn chế sự phát triển của các loại tảo có hại và các loại rong rêu khác. Đồng thời, tảo sẽ che phủ phần nào ánh nắng mặt trời, hỗ trợ duy trì nhiệt độ nước ổn định ở đáy ao.

– Tảo lục hấp thụ các chất hữu cơ và muối dinh dưỡng thải ra kìm hãm quá trình phân huỷ chất hữu cơ trong ao như thức ăn thừa, phân tôm, vỏ sau khi lột xác,…. Từ đó tảo lục giúp hạn chế sinh ra khí độc gây hại cho tôm.

** Sau khi phân biệt các loại tảo, người nuôi cần có biện phát kiểm soát mật độ tảo thích hợp. Khi mật độ tảo phát triển quá dày, thì dù là tảo độc hay tảo có lợi thì đều gây hại cho ao tôm. Đặc biệt, tình trạng mật độ tảo quá cao sẽ dẫn đến tình trạng tôm bị stress bỏ ăn, là nguồn cơn của các bệnh khác ở tôm và làm tôm chết hàng loạt.

Quản lý ao nuôi khi thiếu tảo

Trong trường hợp ao nuôi bị đục nước, nghèo dinh dưỡng, hàm lượng chất hữu cơ lơ lửng vượt ngưỡng nên sử dụng các biện pháp tổng hợp để trợ lắng. Đồng thời cần cung cấp chất dinh dưỡng với mục đích gây màu nước cho ao nuôi tôm.

Quản lý ao nuôi khi các loại tảo phát triển quá mức

Khi mật độ tảo độc vượt quá mức cho phép, người nuôi tôm cần tiến hành:

– Vớt xác tảo, thay nước ao nuôi nếu đã có ao lắng

– Kiểm soát lượng thức ăn, tránh dư thừa

– Sử dụng men vi sinh xử lý môi trường hoặc dùng enzyme để cắt tảo

– Sử dụng vôi với liều lượng khoảng 20kg/ 1000 m3 nước. Sau khi đánh vôi cần sử dụng kèm theo zeolite 20kg/1000 m3.

– Hút bùn và xi phông đáy ao thường xuyên

– Sử dụng các sản phẩm diệt tảo có gốc CuSO4

Xử lý tảo khi tảo tàn

Tảo tàn là hiện tượng tảo chết và bắt đầu phân huỷ trong ao. Khi tảo tàn, tôm thiếu đi nguồn oxy gây ra rất nhiều hệ luỵ như bùng phát khí độc NH3, NO2, tôm ăn phải xác tảo sẽ mắc các bệnh về đường ruột cao. Để xử lý tảo tàn trong ao nuôi, người nuôi tôm cần phải:

– Tiến hành vớt xác tảo, xi phông đáy thường xuyên

– Kiểm tra và nhanh chóng điều chỉnh các thông số trong nước

– Cung cấp  oxy kết hợp chạy quạt để kịp thời cung cấp lượng oxy thiếu hụt cho tôm

– Thay nước khoảng từ 30% nếu có ao lắng

– Giảm từ 30% – 50% lượng thức ăn để dễ dàng điều chỉnh chất lượng nước

Tăng cường quạt nước cho tôm

 

Sản phẩm kiểm soát tảo và duy trì mật độ tảo trong ao

Công ty Khoa Học Xanh gửi đến quý bà con 1 số sản phẩm cắt tảo hiệu quả trong ao nuôi

– COP ALGAECIDE: Cu Chelate (Đồng phức hợp) chuyên diệt rong, cắt tảo.

– NEOBATES, NEOBATE C, NEOPOND,…: Enzyme cắt tảo.

– CELLULASE FCE – 10 : Cellulase phân huỷ vách cellulose, diệt tảo hiệu quả.